Is regressietherapie gevaarlijk?

Is regressietherapie gevaarlijk?  Alles over veiligheid en herbeleving.

Is regressietherapie gevaarlijk? Nee. In mijn praktijk in Drenthe maar ook bij de aangesloten beroepscollega’s  is regressietherapie niet gevaarlijk. Wanneer wel: door een slecht opgeleide en /of onervaren therapeut – maar dat geldt eigenlijk voor alle therapievormen.  Kijk dus altijd als je een sessie doet, of de therapeut is aangesloten bij de beroepsorganisatie NVRT of bv. onder de RBCZ valt. En door welk instituut is de therapeut opgeleid? Is dat een opleiding waarbij regressietherapie maar een onderdeel vormde, of was het de hoofdmaaltijd? Doet de therapeut het fulltime, of naast een baan? Is de therapeut door de molen van de zorgverzekeraars heen gegaan?

Hoe herken je een veilige regressietherapeut?

Dat laatste zegt misschien niet alles, maar ervaring in het vak is niet onbelangrijk. Zeker als het om kwetsbare zaken gaat: vastzittende stukjes, of zoals we in ons vak zeggen: deelpersonen, uit het verleden. Een deel van onszelf zit nog verborgen in een kast, omdat het daar ooit in wegkroop. Of door iemand anders daarin werd opgesloten. Of: het zit nog een gevoel van ongewenst zijn van vóór je geboorte. Zo’n ervaring kan in een therapeutische herbeleving weer naar boven komen, en dan is het zaak, dat de therapeut je daar veilig én volledig doorheen loodst.

Het verschil tussen spontane herbeleving en therapeutische regressie

Herbeleving is geen kattenpis. Maar het is wel belangrijk, om het verschil te begrijpen tussen spontane herbelevingen (beelden gevoelens en lichaamsgewaarwordingen) die direct voortkomen uit de onverwerkte stukjes uit het verleden – én therapeutisch gestuurde herbeleving, waarbij een veilig vertrekpunt wordt gekozen en de delen van jezelf die nog vastzitten in het verleden, juist worden doorvoeld, bevrijd en losgelaten, op een veilige manier. Dat laatste is iets, waar regressietherapeuten in gespecialiseerd zijn. Ik ken tenminste geen andere therapie, waarin herbeleving zó goed en veilig gehanteerd wordt.

 

 

Verpakte emoties: de gelaagdheid van ons emotionele systeem

Goed, regressietherapie is dus een herbelevingstherapie. Dat betekent dat je niet alleen beelden of gedachten van vroeger opnieuw kan beleven, maar (vooral ook) gevoelens. En die ook nog in laagjes: wie het vak van regressietherapeut wil uitoefenen, moet een scherp oog ontwikkelen voor vastzittende oude emoties, en hoe die in elkaar verknoopt kunnen zijn. Ook moet je therapeut getraind zijn in hoe verschillende emoties, soms heel snel even in je gezicht voorbij komen – om daarna weer onder het oppervlak te verdwijnen. Je ruimt namelijk het meest op, wanneer juist díe emoties opent en doorwerkt.

Emoties zitten vaak in elkaar verpakt als een soort ‘poppetje in een poppetje’ (Russische matroesjka), waarbij de buitenste laag de emotie is die je het eerst voelt, en de binnenste lagen de diepere, kwetsbaardere gevoelens zijn. Zie bijgaande afbeelding van verknoopte gevoelens in het Engels: :

 

 

Het “inpakken” van emoties is vaak een onbewust mechanisme van het ego – de overlever in jezelf-  om pijn te vermijden.  Hoe werkt dit?

• De buitenste laag (Verdedigingslaag): Dit zijn vaak woede, cynisme, onverschilligheid of hard lachen, terwijl er van binnen iets heel anders speelt. Woede fungeert vaak als een ‘pantser’ om angst, verdriet of onmacht niet te hoeven voelen.
• De binnenste laag (De Kern): Hier zitten vaak de rauwe emoties, zoals diep verdriet, schaamte, angst, eenzaamheid of onmacht. Soms ook een diep schuldgevoel, dat je je niet bewust was. Ook kunnen hier apathie, teleurstelling en eenzaamheid zitten.
• Ambivalentie: Het is mogelijk om meerdere sterke, tegengestelde emoties tegelijkertijd te voelen, wat vaak voorkomt bij complexe situaties. In de herbeleving heeft dat gevolgen: ook therapeuten komen soms niet door het verdriet heen, omdat de woede in de weg zit, of andersom.

Hoe onverwerkte emoties zich vastzetten in het lichaam

Wanneer emoties niet de ruimte krijgen om verwerkt te worden, zetten ze zich vast in het lichaam.

• Lichamelijke opslag: Onverwerkte emoties manifesteren zich vaak op specifieke plekken:
  • Keel/Borst: Verdriet en een brok in de keel.
  • Maag/Buik: Angst, spanning en knopen.
  • Kaak/Nek/Schouders: Woede, frustratie en controle.
• Het emotionele motorsysteem: Het lichaam houdt emoties vast om alert te blijven, maar als dit te lang duurt, leidt dit tot fysieke klachten.
• Verdoving: Bij langdurige onderdrukking (bijv. door trauma) kan het brein zich ‘uitzetten.’ Wat leidt tot emotionele afvlakking of niets voelen.

In reïncarnatietherapie zien we dat laatste vaak terug in langdurige periodes van onvrijheid en beperking. Levens van afhankelijkheid. Bv. eenzame opsluiting, slavernij en dienstbaarheid zonder stimulansen en perspectief.

Waarom emoties in elkaar verpakt raken

1. Overlevingsmechanisme: Het ego probeert je te beschermen tegen pijnlijke gevoelens door er een laagje ‘hardheid’ omheen te bouwen. Dit is tot op zekere hoogte ook normaal, want we kunnen ons niet voortdurend laten hinderen door oude ellende!
2. Onderdrukking: Als emoties echter helemaal niet geuit (kunnen) worden, worden ze opgekropt en gelaagd opgeslagen. Dit kan leiden tot emotionele klachten zoals depressie of afwezigheid, maar ook tot lichamelijke klachten.
3. Onbewuste patronen: Oude, pijnlijke ervaringen worden ‘verpakt’ om in het dagelijks leven beter te functioneren, totdat ze getriggerd worden.

Het doorbreken van dit proces begint bij het herkennen van de gelaagdheid en het toelaten van de kern-emotie, bijvoorbeeld door 2 minuten intens verdriet echt toe te laten.  Maar: ook als dat oude verdriet loskomt, moet de therapeut je daar gericht en veilig gesteund, doorheen laten bewegen. Die steun houdt bijvoorbeeld in, dat het kind in de kast, zelfs in het donker nu alsnog veilig is. Bijvoorbeeld omdat de huidige volwassene nú achter hem of haar staat.

Gestuurde dissociatie: veiligheid door overzicht

In herbelevingstherapie maar vooral in regressietherapie is het belangrijk, dat de cliënt van tijd tot tijd gestuurd dissocieert. Wat betekent dat? Soms zijn emoties eenvoudig te heftig, of je draagt zelfs een diep verdriet of onmacht, die eigenlijk niet bij jou hoort. Op dat punt in de herbeleving moet een therapeut in staat zijn, je juist úit de ervaring te krijgen. Het herbeleven gaat wel door, maar nu vanuit veilige afstand. Bijvoorbeeld in vogelvlucht of ‘helicopterview.’ Het is dan alsof je als cliënt vanuit een onzichtbare camera (of zelfs een drone) de gebeurtenissen waarneemt.

Een goed opgeleide therapeut zorgt daarbij altijd voor veiligheid: hij of zij controleert, of de beweging naar buiten het lijf inderdaad de veiligheid biedt die nodig is. Als de gebeurtenis dan als afgesloten wordt ervaren (er ontstaat een bewustzijn van een einde, ook bij de persoon van toen!) is dit voltooid. Dan kunnen we opnieuw vanuit het lichaam waarnemen, en de vastzittende emotie vanuit de persoon uit het verleden, hélemaal voltooien. Dat geeft een diep doorvoelde en meestal blijvende opluchting, die we in ons vak ‘catharsis’ of reiniging noemen.

Valse herinneringen (False Memory Syndrome): Wat zegt de wetenschap?

En dan iets iets over de beschuldiging dat regressietherapie (of andere herbelevingstherapieën) de cliënt niet-kloppende herinneringen aanpraten. Die theorie wordt wetenschappelijk sterk aangevochten en is als algemene stelling niet meer houdbaar.

Bessel van der Kolk, een vooraanstaand traumadeskundige, heeft de theorie van het False Memory Syndrome (valseherinneringssyndroom) weerlegd door te stellen dat traumatische herinneringen niet verdwijnen, maar anders worden opgeslagen in het lichaam en de hersenen dan alledaagse herinneringen. Hij argumenteert dat trauma’s vaak impliciet en sensomotorisch worden opgeslagen, waardoor ze later terug kunnen komen als emotionele en zintuiglijke ervaringen.

Hieronder volgen de belangrijkste punten van zijn weerlegging en theorie:

• Het lichaam onthoudt trauma: In zijn boek toont Van der Kolk aan dat trauma fysiek wordt opgeslagen, wat leidt tot traumatische herbelevingen (flashbacks) en dat dit niet louter psychologische verbeelding is.
• Andere opslag van herinneringen: Traumatische herinneringen worden niet op dezelfde manier als ‘normale’ herinneringen in een chronologisch verhaal (declaratief geheugen) opgeslagen, maar eerder als losse fragmenten, beelden, lichamelijke sensaties en emoties.
• Geen “onjuiste” herinneringen, maar “verlate” herinneringen: Volgens Van der Kolk is het plotseling terugkeren van herinneringen (recovered memory) na jaren van amnesie (geheugenverlies) een bekend fenomeen bij trauma, en niet per definitie een door therapeuten aangepraat verhaal.
• Kritiek op de FMSF: Van der Kolk en andere onderzoekers wijzen de stelling van de False Memory Syndrome Foundation (FMSF) af, die beweert dat amnesie voor traumatische ervaringen niet kan bestaan en dat dergelijke herinneringen altijd onjuist zijn (vals is een verkeerde vertaling van het engelse ‘false’, dat gewoon ‘onjuist’ betekent). De suggestie is echter óók dat therapeuten de cliënt onjuiste informatie influisteren, zoals soms advocaten van mogelijke daders beweren in zaken van bijvoorbeeld seksueel misbruik.

Behalve Bessel van der Kolk zijn er meer onderzoekers die de methoden en aannames van de FMS-beweging (zoals die van Elizabeth Loftus) ter discussie stellen:

• Judith Herman: In haar invloedrijke boek Trauma en herstel beschrijft zij hoe trauma leidt tot “episodische amnesie”. Zij beargumenteert dat herinneringen aan trauma vaak gedissocieerd worden en dat de samenleving een neiging heeft tot “intermittente amnesie”: het systematisch ontkennen van de realiteit van misbruik wanneer de publieke opinie verschuift.
• Kenneth Pope: Hij publiceerde kritische analyses waarin hij stelde dat de claims over hoe makkelijk onjuiste herinneringen geïmplanteerd kunnen worden, vaak gebaseerd zijn op laboratoriumexperimenten die niet te vergelijken zijn met de complexe realiteit van langdurig misbruik.
• Chris Brewin & Bernice Andrews: Zij hebben onderzoek gedaan waaruit blijkt dat mensen minder vatbaar zijn voor het implanteren van volledig fictieve gebeurtenissen dan vaak door FMS-aanhangers wordt beweerd.
• Jennifer Freyd: Zij introduceerde de Betrayal Trauma Theory. Hierin legt zij uit dat het voor een kind noodzakelijk kan zijn om herinneringen aan misbruik te blokkeren om de cruciale overlevingsrelatie met de verzorger (de dader) in stand te houden.

Het kernpunt van hun kritiek:
Zij betogen dat de wetenschap achter FMS zich te veel richt op “gewone” geheugenfeilen en te weinig rekening houdt met de specifieke neurobiologische effecten van trauma, zoals traumatische dissociatie. Hoewel zij erkennen dat ons geheugen vervormbaar is, stellen zij dat het wegzetten van teruggehaalde traumaherinneringen als “syndroom” een manier is om daders te beschermen.

Voor wie is regressietherapie minder geschikt? (Contra-indicaties).

Regressie-therapie is minder geschikt bij de volgende symptomen:

• Acuut psychotische symptomen
• Sterke anti-overtuigingen
• Sterke afhankelijkheid
• Gebrek aan vertrouwen in jezelf of de therapeut
• Algemeen: te weinig hier-en nu (volwassen) vermogen of ‘psychisch vermogen’ om ervaringen die opkomen een plaats te geven.

Betekent dat nu, dat als je psychiatrisch gediagnosticeerd bent. bv. met een bipolaire stoornis of of ADD,  je helemaal geen regressietherapie kunt krijgen? Nee, zo is het gelukkig niet! Ik sta er zelf om bekend, dat ik ver kan gaan in mijn werken met mensen die een psychiatrisch ‘etiket’ hebben. Maar ik check wel of je een sessie aan kunt, en of het iets op kan leveren voor je. Ook werk ik wel eens samen met psychologen of andere begeleiders, die soms bij een sessie aanwezig zijn (uiteraard alleen als jij dat goed vindt). Opstellingstechnieken met poppetjes en / of plaatsankers kunnen een hele veilige manier zijn, om gefragmenteerde delen in jezelf weer bij elkaar te brengen. Ook kun je meer inzicht krijgen in wat belemmerende overtuigingen en gevoelens zijn, die je wel degelijk op een diepere laag kunt aanvatten, om een begin te maken met verandering. Regressietherapie is, hoewel het belang van een goed gesprek óók niet moet worden onderschat, een doe-therapie en géén praat-therapie.

Hoe effectief is regressie- en reïncarnatietherapie?

Regressie- en reïncarnatietherapie geldt als vrij effectief, afgaand op een nog relatief smal maar groeiend veld van onderzoek. Door de universitair erkende Effecten-onderzoeken van dr. Ronald van der Maesen (2006) is regressietherapie een evidence-based therapie, maar ook bv. het practice-based onderzoek van de NVRT uit 2018 gaven cliënten regressietherapie een 8.3 op een schaal van 1-10. Ook mijn praktijk deed aan dit dit onderzoek mee.

Over het zogenaamde ‘gebrek aan wetenschappelijke onderbouwing’ van de therapie, is van alles te zeggen. O.a. dat ook hypnotherapie evidence-based is wat betreft de effectiviteit. Maar bv. Bontenbal en van der Maesen hebben in hun Handboek Reïncarnatietherapie een aardige basis gelegd voor een theoretische fundering. Reïncarnatie zelf is natuurlijk niet wetenschappelijk bewijsbaar. Maar dat hoeft ook niet, want het gaat vooral het doorwerken en loslaten van oude emoties en diep verankerde beperkende overtuigingen.

Regressie- en reïncarnatietherapeuten zijn niet bezig met een geloof – ook niet het geloof in reïncarnatie – en zullen jou nooit een bepaald wereldbeeld opdringen. Waar ze wél in geloven is in jouw vermogen om psychisch gezond te worden – en ze zijn bereid om ver met je mee te bewegen om een vinger te krijgen achter je psychisch lijden. Critici zouden er goed aan doen, om díe intentie samen met de enorme cliënttevredenheid te waarderen. En meer gebruik te maken van de kennis en ervaring van regressietherapeuten over ons emotionele systeem, het overdragen van onverwerkte zaken door de generaties  – waar tegenwoordig o.a. de epigenetica ook al in deze richting wijst. Meer en meer wordt begrepen dat in deze therapie een enorm areaal aan ervaring besloten ligt, dat nog onvoldoende benut wordt.